Sen o południowym tramwaju

Historia komunikacji tramwajowej w Katowicach sięga końca XIX wieku, gdy w 1896 roku uruchomiono pierwszą linię wąskotorową. Jednak to 14 czerwca 1912 roku stało się przełomem — tego dnia otwarto pierwszą normalnotorową linię tramwajową w regionie, łączącą katowicki Rynek z Parkiem Kościuszki. Inwestycja ta miała być zaledwie preludium do dalszej rozbudowy sieci w kierunku południowym, w stronę Ligoty i Piotrowic. Niestety, wybuch I wojny światowej przerwał te plany na wiele dekad.

Dopiero w 1947 roku, po II wojnie światowej, udało się przedłużyć linię z Parku Kościuszki do Brynowa — odcinek o długości nieco ponad 2 kilometrów, który zbudowano w rekordowym czasie czterech i pół miesiąca. Uroczystego otwarcia dokonał m.in. wicewojewoda śląski Jerzy Ziętek. Władze miejskie już wtedy zapowiadały dalsze przedłużenie trasy w kierunku Ligoty, a następnie Piotrowic i Kostuchny. Plany te jednak nigdy nie zostały zrealizowane. Od tamtej pory minęło blisko 80 lat, a tramwaj wciąż kończy bieg na pętli Brynów, pozostawiając dzielnice południowe bez bezpośredniego połączenia szynowego z centrum miasta.

Dziś, w czerwcu 2026 roku, jesteśmy świadkami historycznego momentu. Po latach sporów, konsultacji, odwołań i procedur administracyjnych, miasto Katowice ogłosiło przetarg na budowę długo oczekiwanego „tramwaju na południe”. Inwestycja o szacunkowej wartości ponad 640 milionów złotych ma połączyć Centrum Przesiadkowe Brynów z nowym węzłem w Kostuchnie. To największa inwestycja transportowa w historii Katowic — nie tylko pod względem kosztów, ale przede wszystkim ze względu na skalę zmian, jakie wniesie w komunikację południowych dzielnic.

Trasa i przebieg linii

Planowana linia tramwajowa będzie miała około 4,6 kilometra długości i przebiegać będzie przez trzy kluczowe dzielnice południowe: Ochojec, Piotrowice i Kostuchnę. Trasa rozpocznie się w istniejącym Centrum Przesiadkowym Brynów, a zakończy na nowej pętli „Kostuchna” przy ulicy Bażantów, pomiędzy ulicami Radockiego, Bażantów i Gołębią.

Na trasie powstanie sześć par nowych przystanków tramwajowych, z których trzy będą zintegrowane z komunikacją autobusową w systemie „drzwi – drzwi”, umożliwiającym wygodną przesiadkę. Wzdłuż niemal całej trasy powstanie także nowa droga rowerowa, co jest istotnym elementem miejskiej polityki proekologicznej

Przebieg trasy w dzielnicach

W dzielnicy Ochojec trasa będzie prowadziła od pętli Brynów wzdłuż ulicy Rzepakowej, następnie skręci w ulicę Kolejową. Kluczowym elementem będzie tu przebudowa skrzyżowania z sygnalizacją świetlną nadającą priorytet dla ruchu tramwajowego — jezdnia Kolejowej zostanie poprowadzona pod linią tramwajową i ścieżką rowerową. Dalej trasa pobiegnie wzdłuż torów kolejowych, a następnie wzdłuż magistrali ciepłowniczej do ul. Ziołowej, w pobliżu Górnośląskiego Centrum Medycznego (szpitala na Ochojcu).

W Piotrowicach linia tramwajowa przebiegać będzie wzdłuż ul. Cegielnia Murcki, a następnie wzdłuż magistrali ciepłowniczej w rejonie ul. Krynicznej. Ważnym wyzwaniem technicznym będzie budowa obiektu mostowego nad rzeką Ślepiotką. Trasa ominie rezerwat „Ochojec” oraz zabudowę mieszkaniową, co było jednym z kluczowych założeń przyjętego wariantu.

W Kostuchnie tramwaj wjedzie wzdłuż ulicy Radockiego, następnie przez nowy węzeł przesiadkowy Park&Ride, aby zakończyć bieg na pętli przy ul. Bażantów. Cała trasa została zaprojektowana tak, by zapewnić jak największą bezkolizyjność z istniejącą zabudową i jak najszybszy przejazd do centrum.

Aktualny stan inwestycji

16 marca 2026 roku miasto Katowice oficjalnie ogłosiło przetarg na budowę tramwaju na południe. Termin składania ofert wstępnie wyznaczono na 20 kwietnia 2026 roku, jednak został on później przedłużony. Na realizację zadania przewidziano 30 miesięcy od momentu podpisania umowy z wykonawcą.

Prezydent Katowic Marcin Krupa podczas konferencji prasowej podkreślił historyczny charakter tej chwili: „To kolejna historyczna chwila dla miasta Katowice. Ogłaszamy przetarg na budowę od wielu lat oczekiwanego przedłużenia linii tramwajowej z Brynowa aż do Kostuchny. Cały koszt realizacji to będzie ponad 600 milionów złotych, z czego ponad 280 milionów będzie dofinansowywane ze środków zewnętrznych.”

Szacunkowy koszt całej inwestycji przekracza 640 milionów złotych, z czego niemal 288 milionów pochodzi z funduszy europejskich w ramach programu FEnIKS (Fundusze Europejskie na Infrastrukturę, Klimat, Środowisko 2021–2027). Umowę na dofinansowanie podpisano w październiku 2025 roku podczas XXIII Samorządowego Forum Kapitału i Finansów w Katowicach.

Za przygotowanie i realizację przedsięwzięcia odpowiadają miejskie spółki: Katowickie Inwestycje S.A. (inwestor zastępczy) oraz Tramwaje Śląskie S.A. (przyszły operator linii). Wiceprezydent Katowic Bogumił Sobula zaznaczył, że sama droga do ogłoszenia przetargu była niezwykle trudna: „Ta pierwsza część [procedowania] dorównuje pracochłonnością tej drugiej, już infrastrukturalnej związanej z budową, a nawet ją przewyższa.”

Infrastruktura towarzysząca

Projekt zakłada znacznie więcej niż tylko torowisko tramwajowe. Jednym z kluczowych elementów jest nowoczesny węzeł przesiadkowy Kostuchna, który ma stać się ważnym punktem integracji różnych form transportu. W ramach węzła powstanie:

• Parking Park&Ride dla ponad 120 samochodów osobowych, w tym miejsca dla osób z niepełnosprawnościami
• Dwa zadaszone parkingi Bike&Ride łącznie na około 90 rowerów
• Pętla autobusowa wraz z dwoma stacjami ładowania autobusów elektrycznych
• Miejsca postojowe dla autobusów oraz budynek z ogólnodostępną toaletą i zadaszoną przestrzenią dla pasażerów

Ponadto, inwestycja obejmuje budowę nowej drogi łączącej ulicę Rzepakową z Ziołową, prowadzącej dalej w kierunku szpitala w Ochojcu. Droga ta znacząco usprawni dojazd karetek do Górnośląskiego Centrum Medycznego. Przewidziano również przebudowę ulic Rzepakowej i Kolejowej, budowę nowych chodników, ścieżek pieszo-rowerowych oraz zagospodarowanie terenu z zielenią i małą architekturą.

Z technicznego punktu widzenia, inwestycja obejmuje budowę niemal 10 kilometrów toru pojedynczego (licząc pętlę w Kostuchnie i trójkąt torowy przy skrzyżowaniu z ul. Cegielnia Murcki), dwie nowe podstacje trakcyjne zasilające linię w energię elektryczną oraz kilka obiektów mostowych, w tym przejazd pod torami kolejowymi linii nr 142 i most nad rzeką Ślepiotką.

Wyzwania i kontrowersje

Droga do realizacji tramwaju na południe nie była usłana różami. Wniosek o wydanie decyzji środowiskowej złożono już w lutym 2019 roku, jednak postępowanie znacznie się wydłużyło. Decyzja wydana we wrześniu 2020 roku została zaskarżona przez dwie organizacje ekologiczne: Górnośląskie Towarzystwo Przyrodnicze im. Andrzeja Czudka oraz Stowarzyszenie „Razem z Naturą”. Sprawę rozpatrywała Generalna Dyrekcja Ochrony Środowiska, która kilkanaście razy przesuwała termin wydania decyzji.

Dopiero 21 sierpnia 2023 roku Generalny Dyrektor Ochrony Środowiska utrzymał decyzję środowiskową w mocy. W maju 2024 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wydał korzystny dla miasta wyrok, odrzucając skargę organizacji ekologicznych. Sąd podkreślił, że planowana linia nie będzie przebiegać przez rezerwat „Ochojec” i w związku z tym inwestycja jest bezpieczna dla jego fauny i flory.

Kolejnym etapem było uzyskanie decyzji zezwalającej na realizację inwestycji drogowej (ZRID), która została wydana 11 marca 2026 roku. W międzyczasie, w październiku 2025 roku, miasto i Tramwaje Śląskie podpisały umowy na dofinansowanie projektu ze środków unijnych.

Sama budowa też nie będzie pozbawiona wyzwań. Jak wskazuje prezes Tramwajów Śląskich Bolesław Knapik, najtrudniejszymi fragmentami będą: przejście pod torami kolejowymi linii 142 za marketem Leclerc, dojazd do Górnośląskiego Centrum Medycznego, przekroczenie cieków wodnych (Ślepiotki) oraz budowa centrum przesiadkowego w Kostuchnie. Jednak dzięki temu, że trasa w dużej części biegnie nowym śladem, a nie ulicami używanymi przez mieszkańców, utrudnień dla ruchu drogowego ma być stosunkowo niewiele.

Co dalej? Harmonogram i perspektywy

Po rozstrzygnięciu przetargu i wyborze wykonawcy, budowa ma potrwać 30 miesięcy. Miasto planuje zakończyć inwestycję w drugim kwartale 2029 roku. Prezydent Marcin Krupa wyraził nadzieję, że uda się dotrzymać tego terminu: „Mam nadzieję, że jeszcze spotkamy się tutaj ponownie nie tylko na wkopaniu łopaty, ale też aby przeciąć wstęgę i rzeczywiście fizycznie tym tramwajem zrealizować podróż.”

Głównym celem inwestycji jest znaczące poprawienie komunikacji południowych dzielnic z centrum miasta. W godzinach szczytu przejazd z Kostuchny do Rynku ma zająć około 20–24 minut, co stanowić będzie atrakcyjną alternatywę dla dojazdu samochodem. Nowa linia ma również odciążyć zatłoczone ulice południa Katowic, takie jak Piotrowicka w Ligocie, Armii Krajowej w Piotrowicach i Kostuchnie, czy ulica Kościuszki.

Inwestycja wpisuje się w szerszą strategię rozwoju transportu publicznego w całej Górnośląsko-Zagłębiowskiej Metropolii. Jednocześnie z budową tramwaju na południe, Tramwaje Śląskie planują zakup 30 nowych niskopodłogowych wagonów, które będą obsługiwać także nową trasę.

W perspektywie kilku lat tramwaj na południe może stać się jednym z najważniejszych impulsów rozwojowych dla dzielnic Ochojec, Piotrowice i Kostuchna. Lepsze połączenie z centrum przekłada się zazwyczaj na wzrost atrakcyjności mieszkaniowej, rozwój usług i handlu, a także podniesienie jakości życia mieszkańców. Południowe dzielnice Katowic, które przez dekady pozostawały w komunikacyjnym wykluczeniu, wreszcie otrzymają nowoczesne, szybkie i ekologiczne połączenie z centrum miasta.